Spis treści
Schody wewnętrzne – materiały i konstrukcja
Wybór materiału konstrukcyjnego determinuje trwałość i wytrzymałość schodów wewnętrznych, ich właściwości akustyczne i zakres możliwych wykończeń. W budownictwie mieszkaniowym dominują dwa rozwiązania: konstrukcje żelbetowe oraz drewniane. Każde z nich ma określone zalety i ograniczenia wynikające z właściwości fizycznych użytych surowców.
Schody wewnętrzne żelbetowe wykonuje się przez przygotowanie szalunku, ułożenie zbrojenia stalowego i zalanie mieszanką betonową. Dla konstrukcji wewnętrznych zaleca się stosowanie betonu o klasie wytrzymałości minimum C16/20, spełniającej wymagania klasy ekspozycji XC1 przeznaczonej do zastosowań wewnątrz budynków w środowisku suchym. Konstrukcja żelbetowa wymaga połączenia z elementami nośnymi budynku: stropami, ścianami nośnymi lub wieńcami. Zaletą takich schodów jest stabilność, odporność na drgania oraz dobre właściwości akustyczne przy zastosowaniu odpowiednich okładzin.
Schody wewnętrzne drewniane wykonuje się z drewna litego lub klejonego warstwowo. Najpopularniejsze gatunki to dąb, buk i jesion ze względu na twardość i odporność na ścieranie. Konstrukcja drewniana nie wymaga tak długiego czasu realizacji jak żelbetowa. Drewno jest natomiast materiałem higroskopijnym i przy zmianach wilgotności może pracować, co objawia się skrzypieniem stopni. Regularna konserwacja przez olejowanie lub lakierowanie wydłuża żywotność i zachowuje walory estetyczne.
Trzecim rodzajem są schody stalowe, coraz częściej stosowane we wnętrzach loftowych i nowoczesnych. Stal nierdzewna lub konstrukcyjna zabezpieczona antykorozyjnie (ocynkowanie, malowanie proszkowe) zapewnia wysoką nośność przy lekkiej, ażurowej formie. Stalowe konstrukcje łączy się ze stopniami drewnianymi, kamiennymi lub szklanymi, co daje duże możliwości aranżacyjne.
Schody kamienne z granitu lub marmuru należą do rozwiązań ekskluzywnych. Granit charakteryzuje się wysoką odpornością na ścieranie i zabrudzenia, natomiast marmur wymaga impregnacji i regularnej pielęgnacji. Waga kamienia naturalnego wymusza odpowiednie przygotowanie podłoża i konstrukcji nośnej.
Przeczytaj również: Schody prefabrykowane żelbetowe. Rodzaje schodów prefabrykowanych, wskazówki projektowe i montażowe
Wymiarowanie i ergonomia schodów wewnętrznych
Wymiary schodów wewnętrznych reguluje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Podstawową zależność między wysokością a głębokością stopnia opisuje empiryczny wzór: 2h + s = 60-65 cm. Gdzie h oznacza wysokość stopnia, a s jego głębokość użytkową. Zależność ta wynika z przeciętnej długości kroku człowieka, przyjmowanej w projektowaniu schodów jako około 60-65 cm, i ma na celu zapewnienie naturalnego oraz bezpiecznego rytmu chodzenia.
W praktyce projektowej za komfortowe uznaje się stopnie o wysokości 15-17,5 cm, natomiast głębokość stopnia powinna umożliwiać stabilne oparcie stopy i wynosić co najmniej 25 cm, a optymalnie 28-30 cm. Dla budynków mieszkalnych jednorodzinnych:
- maksymalna wysokość stopnia wynosi 19 cm;
- minimalna szerokość użytkowa biegu schodów to 80 cm.
W budynkach wielorodzinnych i użyteczności publicznej wymagania są bardziej restrykcyjne:
- maksymalna wysokość stopnia 17,5 cm;
- minimalna szerokość biegu 120 cm.
Schody prowadzące do pomieszczeń technicznych, piwnic i poddaszy nieużytkowych mogą mieć stopnie o wysokości do 20 cm.
Liczba stopni w jednym biegu nie powinna przekraczać 17 w budynkach ogólnego przeznaczenia i 14 w budynkach opieki zdrowotnej. Ograniczenie to ma na celu zmniejszenie ryzyka przemęczenia i utraty równowagi przy pokonywaniu długich odcinków. Wszystkie stopnie w obrębie jednego biegu muszą mieć jednakową wysokość.
W schodach zabiegowych i wachlarzowych głębokość stopnia powinna wynosić minimum 25 cm w odległości nie większej niż 40 cm od poręczy balustrady wewnętrznej. W budynkach opieki zdrowotnej oraz obiektach przeznaczonych dla osób starszych i niepełnosprawnych zabrania się stosowania stopni z noskami i podcięciami ze względu na ryzyko zahaczenia i upadku.
Antypoślizgowe wykończenie stopni
Właściwości antypoślizgowe powierzchni stopni mają duże znaczenie dla bezpieczeństwa. Przepisy nie określają jednej metody ani wartości granicznej oceny antypoślizgowości nawierzchni schodów. W praktyce projektowej stosuje się kryteria wynikające z wytycznych Instytutu Techniki Budowlanej oraz dokumentów dotyczących projektowania budynków zgodnie z zasadami dostępności. W tych opracowaniach jako wartość zalecaną przyjmuje się opór poślizgu odpowiadający co najmniej 36 jednostkom PTV, określony w badaniu metodą wahadła angielskiego.
W przypadku płytek ceramicznych i gresowych powszechnie stosowana jest klasyfikacja antypoślizgowości R9-R13 według normy DIN 51130, przy czym wyższa klasa oznacza większą odporność na poślizg. Do schodów wewnętrznych w budynkach mieszkalnych zazwyczaj wystarczające są materiały o klasie R9-R10, natomiast w budynkach użyteczności publicznej oraz w strefach o podwyższonym natężeniu ruchu zaleca się stosowanie klasy R10-R11. Materiały o bardzo wysokiej klasie antypoślizgowości (R12–R13) znajdują zastosowanie głównie w obiektach przemysłowych oraz w pomieszczeniach narażonych na zawilgocenie.
Przeczytaj również: Schody. Rodzaje schodów, konstrukcje, wymagania
Do rozwiązań poprawiających przyczepność powierzchni stopni należą w szczególności:
- płytki stopnicowe z ryflowaniem lub wstawkami antypoślizgowymi na krawędzi;
- taśmy i nakładki antypoślizgowe z tworzyw o chropowatej strukturze;
- aluminiowe profile krawędziowe z wkładką gumową lub korundową;
- wykończenie stopni drewnianych lakierami lub olejami z dodatkiem cząstek zwiększających tarcie;
- kamień naturalny o powierzchni płomieniowanej, szczotkowanej lub groszkowanej zamiast polerowanej.
W budynkach użyteczności publicznej zaleca się stosowanie kontrastowego oznaczenia krawędzi stopni. Ułatwia to osobom słabowidzącym rozpoznanie początku i końca biegu schodów oraz poszczególnych stopni, co znacząco podnosi bezpieczeństwo użytkowania.
Schody wewnętrzne – balustrady, poręcze i normy
Schody wewnętrzne służące do pokonania wysokości przekraczającej 0,5 m muszą być wyposażone w balustrady lub inne zabezpieczenia od strony przestrzeni otwartej. W budynkach użyteczności publicznej balustrady lub poręcze przyścienne powinny umożliwiać lewo- i prawostronne użytkowanie. Przy szerokości biegu schodów większej niż 4 m wymagana jest dodatkowa balustrada pośrednia.
Wysokość balustrady przy schodach wewnętrznych w budynkach jednorodzinnych oraz we wnętrzach mieszkań wielopoziomowych powinna wynosić minimum 90 cm. W budynkach wielorodzinnych, zamieszkania zbiorowego, użyteczności publicznej, oświaty i wychowania oraz zakładach opieki zdrowotnej wymagana wysokość to minimum 110 cm. Prześwity między elementami wypełnienia balustrady w tego typu budynkach nie mogą przekraczać 12 cm.
Konstrukcja balustrady musi zapewniać przeniesienie sił poziomych określonych w normie PN-EN 1991-1-1 (Eurokod 1). Dla przestrzeni prywatnych minimalne obciążenie poziome wynosi 0,5 kN/m, a w przestrzeniach publicznych 1,0 kN/m. Balustrady nie mogą mieć ostro zakończonych elementów, a szklane elementy wypełnienia należy wykonywać ze szkła o podwyższonej wytrzymałości na uderzenia, tłukącego się na drobne, nieostre odłamki (szkło hartowane lub laminowane zgodne z PN-EN ISO 12543-2).
Przeczytaj również: Schody i posadzki antypoślizgowe w halach przemysłowych
W budynkach przewidzianych do zbiorowego przebywania dzieci bez stałego nadzoru balustrady powinny mieć rozwiązania uniemożliwiające wspinanie się oraz zsuwanie po poręczy. Poręcze przy schodach należy mocować w odległości minimum 5 cm od ściany.
Dla osób z niepełnosprawnościami przy balustradach lub ścianach przyległych do pochylni stosuje się obustronne poręcze na dwóch wysokościach: 75 cm i 90 cm od płaszczyzny ruchu. Zaleca się, aby kolor poręczy kontrastował z tłem ściany, a linia poręczy wiernie odzwierciedlała bieg schodów.
Polecany artykuł:
Nośność i trwałość konstrukcji schodów wewnętrznych
Projektowanie konstrukcji schodów wymaga uwzględnienia obciążeń stałych (ciężar własny konstrukcji i wykończenia) oraz zmiennych (obciążenie użytkowe). Zgodnie z normą PN-EN 1991-1-1 schody w budynkach mieszkalnych zalicza się do kategorii A, dla której wartość charakterystyczna obciążenia równomiernie rozłożonego wynosi 1,5 do 2,0 kN/m² (w załączniku krajowym przyjęto 2,0 kN/m²), a obciążenia skupionego 2,0 kN. W budynkach użyteczności publicznej, gdzie występuje większe natężenie ruchu, obciążenia mogą być wyższe i wynikają z kategorii użytkowania powierzchni.
Konstrukcja schodów, pochylni, pomostów i galerii służących komunikacji ogólnej w budynku mieszkalnym, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej nie może być podatna na drgania wywoływane przez użytkowników. Wymaganie to ma szczególne znaczenie przy projektowaniu lekkich konstrukcji stalowych i drewnianych. W tych przypadkach konieczne jest zapewnienie odpowiedniej sztywności przez dobór przekrojów elementów nośnych i sposobu ich połączenia.
Trwałość schodów zależy od jakości materiałów, prawidłowego wykonania i warunków eksploatacji:
- schody żelbetowe przy odpowiednim wykonaniu i zabezpieczeniu zbrojenia przed korozją mogą zachować pełną nośność przez kilkadziesiąt lat;
- schody drewniane wymagają okresowej kontroli stanu połączeń i wymiany zużytych elementów;
- konstrukcje stalowe należy chronić przed korozją przez właściwe powłoki ochronne i kontrolę ich stanu.
Prefabrykowane schody betonowe produkuje się zgodnie z normą PN-EN 14843 (Prefabrykaty z betonu - Schody), która określa wymagania dotyczące materiałów, produkcji, właściwości użytkowych i trwałości. Norma wymaga przeprowadzenia badań typu oraz wdrożenia systemu Zakładowej Kontroli Produkcji. Konstrukcja schodów powinna być zaprojektowana tak, aby zniszczenie jednego stopnia nie prowadziło do zniszczenia całych schodów, a wyrób musi spełniać wymagania nośności i odporności ogniowej określone dla danego zastosowania.
Zobacz: Przebudowa kostki z lat 50. - zdjęcia przed i po remoncie
Źródło: Schody wewnętrzne – co decyduje o ich trwałości i bezpieczeństwie?
